Yapay zekâya adım adım düşündürmek: zor sorularda daha doğru cevap

Yapay zekâya "bir pantolon ve bir gömlek toplam 1.100 lira, pantolon gömlekten 1.000 lira pahalı, gömlek kaç lira?" diye sorsan, zaman zaman hızlıca "100 lira" cevabını verebilir. Doğru cevap 50 lira. İnsanların da sık düştüğü bu tuzak, sonuca hızlı atlamaktan kaynaklanıyor.

Aynı soruyu "adım adım düşünerek çöz" diye sorduğunda doğru cevap alma ihtimalin yükseliyor. Bu basit tekniğin adı İngilizcede "chain of thought", yani düşünce zinciri.

Neden işe yarıyor

Dil modelleri cevabı kelime kelime üretiyor. Doğrudan sonucu yazmaya başladığında, ilk kelimeyi seçerken problemi henüz tam çözmemiş oluyor. Önce adımları yazmasını istediğinde ise her adım bir sonrakinin zemini oluyor; model ara sonuçları "kâğıda dökerek" ilerliyor.

Bir insanın kafadan hesap yapması ile kâğıt kalemle çözmesi arasındaki fark gibi. Zor sorularda kâğıt kalem kazanır.

Hangi durumlarda kullanmalı

İşe yaradığı yerler:

• Hesaplama ve matematik problemleri,
• Birden fazla koşulu olan kararlar ("şu bütçeyle, şu şartlarda hangisi?"),
• Plan yapma (proje planı, seyahat planı, çalışma takvimi),
• Mantık soruları ve bulmacalar,
• Bir hatanın sebebini bulma (kod, Excel formülü, süreç).

Gereksiz olduğu yerler:

• Basit bilgi soruları ("Türkiye'nin başkenti neresi?"),
• Yaratıcı yazı,
• Çeviri ve metin düzeltme.

Bu tür işlerde adım adım düşündürmek sadece cevabı uzatır.

Hazır kalıplar

Temel kalıp:

Bu soruyu adım adım düşünerek çöz. Önce verilen bilgileri listele,
sonra her adımı ayrı ayrı yaz, en sonda cevabını tek satırda ver.

Soru: [soru]

Karar verme kalıbı:

Şu iki seçenek arasında karar vermeme yardım et: [A] ve [B].
Benim önceliklerim: [öncelikler]. Kısıtlarım: [bütçe, süre vb.]

Önce her seçeneği önceliklerime göre tek tek değerlendir.
Sonra artı ve eksileri karşılaştır. En sonda bir öneri ver ve
bu öneriyi değiştirebilecek tek bir durumu belirt.

Son cümle çok işe yarıyor: modelin önerisinin hangi varsayıma dayandığını açıkça görüyorsun.

Hata bulma kalıbı:

Aşağıdaki Excel formülü beklediğim sonucu vermiyor. Beklediğim:
[...]. Aldığım: [...]. Formülü parça parça incele, her parçanın
ne yaptığını açıkla ve hatanın nerede olduğunu bul.

Excel'de bu yöntemin nasıl kullanılacağını Excel formüllerini yapay zekâya yazdırmak yazımızda ayrıntılı anlattık.

Bir adım ötesi: kendini kontrol ettirmek

Adım adım düşündürmenin güçlü bir tamamlayıcısı, modelden kendi cevabını kontrol etmesini istemek:

Cevabını verdikten sonra, çözümünü baştan sona tekrar kontrol et.
Bir hata bulursan düzelt ve neyi neden değiştirdiğini belirt.

Bu, özellikle hesaplama ve plan yapma işlerinde ilk denemede gözden kaçan hataları yakalamayı sağlıyor.

"Düşünen" modeller ne değiştirdi

Son nesil yapay zekâ modellerinin çoğunda bir "düşünme" ya da "akıl yürütme" modu bulunuyor. Bu modlarda model, cevabı yazmadan önce kendi içinde zaten adım adım düşünüyor. Bu yüzden "adım adım düşün" talimatının etkisi bu modellerde eskisine göre daha az.

Ama teknik tamamen eskimiş değil. İki sebeple hâlâ işe yarıyor:

1. Görünürlük. Düşünme modu her zaman adımları sana göstermeyebilir. Adımları açıkça yazmasını istediğinde, mantığını kendin kontrol edebilirsin.
2. Düşünme modu olmayan araçlar. Hızlı ve ucuz modellerde ya da ücretsiz sürümlerde bu teknik hâlâ belirgin fark yaratıyor.

Kısacası

Zor bir soru soruyorsan, yapay zekâdan hemen cevap isteme; önce düşünmesini iste. Hem daha doğru cevap alırsın hem de cevap yanlışsa nerede yanlış gittiğini görürsün. Prompt yazmanın diğer temel kurallarını iyi prompt yazmanın 7 kuralı yazımızda bulabilirsin.

Sıradaki yazı ChatGPT özel talimatlar ve hafıza: bir kere ayarla, her sohbette kazan