ChatGPT'den daha iyi Türkçe cevap almanın 8 yolu

ChatGPT Türkçe yazabiliyor, ama cevapları bazen bir çeviri programından çıkmış gibi duruyor: uzun ve resmi cümleler, "bu bağlamda" ile başlayan paragraflar, kimsenin konuşurken kullanmadığı kelimeler. Bunun büyük kısmı prompt'la düzeliyor. Bu yazıda daha doğal Türkçe almanın sekiz yolunu, kopyalayıp kullanabileceğin örneklerle anlatıyorum.

Türkçe cevaplar neden çeviri gibi duruyor

Dil modelleri, eğitim verisinde en çok gördükleri kalıpları tekrar eder. Bu modellerin eğitildiği metinlerde İngilizce, Türkçeden çok daha fazla yer kaplıyor. Model Türkçe yazarken bile zaman zaman İngilizce cümle yapısına kayıyor: özne başta, uzun yan cümleler, "önemli bir rol oynar" gibi birebir çevrilmiş ifadeler.

Bir de güvenli taraf eğilimi var. Ne istediğini bilmediğinde model resmi, kibar ve genel bir dil seçiyor. Ona ne tür bir Türkçe istediğini söylemezsen, en yavan olanı alırsın.

1. Dili ve tonu açıkça iste

İlk adım basit: hangi Türkçeyi istediğini yaz. "Türkçe yaz" çoğu zaman yetmiyor. Tonu, hitabı ve cümle yapısını da söyle.

Doğal bir Türkiye Türkçesiyle yaz. Bana "sen" diye hitap et.
Kısa ve orta uzunlukta cümleler kullan, resmi yazışma dili kullanma.
Bir arkadaşına anlatır gibi yaz, ama ciddiyeti koru.

Bu üç satır, cevabın sesini belirgin şekilde değiştirir.

2. Metnin kime yazıldığını söyle

Model, okuru bildiğinde kelime seçimini ona göre ayarlar. Aynı konu bir lise öğrencisine ve bir muhasebeciye farklı anlatılır.

Bu metni, teknolojiyle arası iyi olmayan 50 yaşında bir esnaf okuyacak.
Teknik terim kullanma; kullanman şartsa hemen yanında ne demek olduğunu açıkla.

Okuru tarif ettiğinde, ayrıca "sade yaz" demene gerek kalmıyor. Aynı yöntem ters yönde de çalışır: metin bir uzmana gidecekse bunu söylediğinde model gereksiz açıklamaları atlar ve doğrudan konuya girer. Okuru bir cümleyle tarif etmek, uzun bir üslup listesinden çoğu zaman daha etkili.

3. Çeviri kokan kalıpları yasakla

En hızlı sonuç veren yöntem bu. Sevmediğin ifadeleri listele ve kullanmamasını söyle.

Şu ifadeleri kullanma: "bu bağlamda", "önemli bir rol oynar",
"büyük önem taşır", "günümüzde", "dünyasına adım atın",
"sonuç olarak", "unutmayın ki". Uzun tire de kullanma.
Paragrafları tek cümlelik vurgu cümleleriyle bitirme.

Listeyi zamanla büyütebilirsin. Cevaplarda tekrar tekrar gördüğün her kalıp bu listeye eklenmeye aday.

4. Beğendiğin bir örnek göster

Ne istediğini tarif etmek zor geliyorsa göster. Kendi yazdığın ya da beğendiğin bir paragrafı yapıştır ve tonunu taklit etmesini iste.

Aşağıdaki paragrafın tonunu ve cümle uzunluğunu örnek al.
İçeriğini kopyalama, sadece yazış biçimini taklit et.

Örnek:
"""
[beğendiğin paragrafı buraya yapıştır]
"""

Şimdi aynı tarzda şu konuyu anlat: [konu]

Bu tekniğin ayrıntılarını örnek vererek prompt yazmak yazımızda anlattık.

5. Terimlerde baştan karar ver

Teknik konularda model bir yerde "prompt", bir yerde "istem", bir yerde "komut" diyebiliyor. Bu karışıklık metni yabancı gösterir. Hangi terimin nasıl kalacağını sen belirle.

Şu terimleri olduğu gibi bırak: prompt, token, e-posta.
Şunların Türkçesini kullan: tool yerine "araç", feature yerine "özellik".
Bir terimi ilk kullandığında parantez içinde kısaca ne demek olduğunu yaz.

6. İlk taslağı bir editöre düzelttir

Cevap yine resmi geldiyse baştan sorma, aynı sohbette düzelttir. Modelin kendi metnini eleştirmesi çoğu zaman ilk denemeden daha iyi sonuç veriyor.

Bu metni, Türkçesi çok iyi bir dergi editörü gibi yeniden yaz.
Çeviri gibi duran cümleleri bul ve Türkçe konuşan birinin
gerçekten kuracağı şekle getir. Anlamı değiştirme.

İstersen önce sorunları listelemesini, sonra düzeltmesini iste. Böylece neyin değiştiğini görürsün.

7. Kuralları özel talimatlara ekle

Bu kuralları her sohbette tekrar yazmak yorucu. ChatGPT'nin özel talimatlar bölümüne bir kez yazarsan her yeni sohbette geçerli olur. Nereden açılacağını ChatGPT özel talimatlar yazımızda adım adım gösterdik.

Talimat kutusuna yapıştırabileceğin bir başlangıç metni:

Bana her zaman doğal bir Türkiye Türkçesiyle cevap ver ve "sen" diye hitap et.
Kısa paragraflar kullan. Resmi yazışma dili, "bu bağlamda", "önemli bir rol oynar",
"günümüzde" gibi kalıplar ve uzun tire kullanma.
Bir şeyden emin değilsen bunu açıkça söyle, tahmini bilgi gibi sunma.
Teknik terimleri ilk geçtiği yerde kısaca açıkla.

Kendi tarzına göre değiştir. Kısa ve net talimatlar, uzun ve dağınık olanlardan daha iyi çalışıyor.

8. Türkiye'ye özgü konularda kontrol et

Dil iyileşse bile içerik konusunda dikkatli olmak gerekiyor. Vergi oranları, kanun maddeleri, resmi başvuru adımları, kurum adları gibi Türkiye'ye özgü bilgiler hem değişken hem de eğitim verisinde az yer kaplıyor. Model bu konularda akıcı ama yanlış bir cevap verebiliyor.

Böyle bir soruda cevabı nereden kontrol edebileceğini de sor:

Bu bilgiyi hangi resmi kaynaktan doğrulayabilirim?
Emin olmadığın kısımları ayrıca belirt.

Sonra o kaynağa kendin bak. Para, sağlık ve hukuk konularında son sözü her zaman resmi kaynağa ya da bir uzmana bırak. Yapay zekâ neden uyduruyor yazımızda uydurma cevapları yakalamanın yollarını anlattık.

Aynı istek, iki farklı prompt

Farkı görmek için aynı işi iki şekilde iste. Önce çoğu kişinin yazdığı haliyle:

Uzaktan çalışmanın avantajları hakkında bir yazı yaz.

Bu istek genelde "Günümüzde uzaktan çalışma giderek yaygınlaşmaktadır" gibi bir cümleyle açılan, her şeyi madde madde sayan, genel ve resmi bir metin üretir. Model okuru, tonu ve amacı bilmediği için en ortalama cevabı seçer.

Şimdi aynı isteği bu yazıdaki yöntemlerle yaz:

Küçük bir yazılım şirketinin çalışanlarına gidecek bir iç duyuru yaz.
Konu: haftada iki gün uzaktan çalışmaya geçiyoruz.
Okur: 25-40 yaş arası, teknolojiye yatkın çalışanlar.
Ton: samimi, "sen" diye hitap eden ama ciddi.
Uzunluk: en fazla 150 kelime, madde işareti kullanma.
"Günümüzde", "bu bağlamda" ve uzun tire kullanma.
İlk cümle doğrudan haberi versin.

İkinci prompt daha uzun, ama ilk denemede kullanılabilir bir metin çıkma ihtimali çok daha yüksek. Yazdığın her satır, modelin tahmin etmek zorunda kaldığı bir şeyi ortadan kaldırıyor. Daha fazla kalıp için iyi prompt yazmanın kuralları yazımıza bakabilirsin.

Yazım ve noktalama hatalarını yakalatmak

Model akıcı yazsa da Türkçenin bazı yazım kurallarında tutarsız davranabiliyor. En sık görülenler: bağlaç olan "de/da" ile ek olan "-de/-da" karışması, "ki" bağlacının bitişik yazılması, büyük harfle başlaması gereken özel isimlerin küçük yazılması ve gereksiz virgüller.

Önemli bir metni göndermeden önce ayrı bir kontrol iste:

Aşağıdaki metni yalnızca Türkçe yazım ve noktalama açısından kontrol et.
Özellikle "de/da", "ki", "mi" yazımına ve özel isimlerin büyük harfine bak.
Hataları önce liste halinde göster, sonra düzeltilmiş metni ver.
Üslubu ve kelime seçimini değiştirme.

"""
[metni buraya yapıştır]
"""

"Üslubu değiştirme" satırı önemli. Bu satır olmadan model yazım kontrolü yaparken metni kendi tarzında yeniden yazmaya da girişebiliyor. Emin olmadığın bir düzeltmeyi Türk Dil Kurumu'nun yazım kılavuzundan kontrol edebilirsin.

Uzun sohbetlerde dil kayarsa

Sohbetin başında istediğin ton, mesajlar uzadıkça kaybolabiliyor. Model yeniden resmi dile dönebiliyor, İngilizce kod ya da kaynak yapıştırdıysan cevaplarda İngilizce cümleler belirebiliyor.

Bunun sebebi bağlam penceresinin sınırı: sohbetin başındaki talimat, sonraki cevaplarda modelin dikkatinde daha az yer tutuyor. Ayrıntısını bağlam penceresi nedir yazımızda anlattık.

İki kolay çözüm var. Kaymayı fark ettiğinde kısa bir hatırlatma yaz: "Az önceki kurallara dön: doğal Türkçe, sen diliyle, kısa paragraflar." Sohbet çok uzadıysa yeni bir sohbet aç ve kuralları en başa tekrar koy. Özel talimatlara eklediğin kurallar her yeni sohbette baştan yüklendiği için bu ikinci yol daha temiz.

Cevabın doğal olup olmadığını nasıl anlarsın

En basit test sesli okumak. Bir cümleyi okurken takılıyorsan ya da "kimse böyle konuşmaz" diyorsan, o cümle çeviri kokuyordur. Birkaç işaret daha var:

• Cümlelerin hepsi aynı uzunlukta ve aynı yapıda.
• Her paragraf genel bir cümleyle açılıp genel bir cümleyle kapanıyor.
• Aynı fikir farklı kelimelerle iki üç kez tekrar ediliyor.
• Her şey üçlü sayılıyor: "hızlı, kolay ve etkili".

Bu işaretlerden birini gördüğünde ne gördüğünü modele söyle: "Paragrafların hepsi aynı kalıpla başlıyor, bunu değiştir." Genel bir "daha doğal yaz" isteğinden çok daha iyi sonuç verir, çünkü model neyi düzeltmesi gerektiğini tam olarak bilir.

Hangisiyle başlamalı

Sekizini birden uygulamana gerek yok. Bence en büyük farkı 1. ve 3. yöntem yaratıyor: tonu tarif etmek ve sevmediğin kalıpları yasaklamak. İkisini özel talimatlara ekle, bir hafta öyle kullan. Hâlâ rahatsız eden ifadeler görürsen yasak listesine ekle; liste büyüdükçe cevaplar senin yazış biçimine yaklaşır.

Sıradaki yazı Kendi bilgisayarında yapay zekâ çalıştırmak: Ollama rehberi