Deepfake nasıl anlaşılır? Sahte video ve görselleri ayırt etmenin yolları

Bir ünlünün hiç söylemediği bir sözü söylediği video, bir politikacının hiç bulunmadığı bir yerdeki fotoğrafı, bir yakınının sesiyle gelen acil yardım çağrısı... Yapay zekâyla üretilen bu tür sahte içeriklere deepfake deniyor ve artık herkesin karşısına çıkabiliyor.

Kötü haber şu: kalite o kadar hızlı artıyor ki gözle ayırt etmek giderek zorlaşıyor. İyi haber ise gözün yetmediği yerde işe yarayan, basit ve güvenilir alışkanlıklar olması.

Gözle fark edilebilecek ipuçları

Bu ipuçları her deepfake'te bulunmaz ve zamanla daha da azalacak. Ama hâlâ birçok sahte içerikte görülüyor.

Videoda:

• Dudak ve ses uyumu: Konuşmayla dudak hareketleri arasında küçük kaymalar.
• Göz ve göz kırpma: Çok az ya da doğal olmayan şekilde göz kırpma, bakışların tuhaf sabitliği.
• Yüz kenarları: Yüzün saç, kulak ya da boyunla birleştiği yerlerde bulanıklık veya titreme.
• Işık ve gölge: Yüzdeki ışığın ortamın ışığıyla uyuşmaması.
• Ani hareketler: Kişi başını hızla çevirdiğinde ya da eli yüzünün önünden geçtiğinde görüntüde bozulmalar.

Görselde:

• Eller ve parmaklar: Fazla ya da eksik parmak, doğal olmayan bükülmeler. Yeni modellerde bu hata azaldı ama tamamen bitmedi.
• Yazılar: Arka plandaki tabelalar, etiketler ya da kitap kapaklarındaki anlamsız, bozuk yazılar.
• Simetri ve ayrıntı: Küpeler, gözlük çerçeveleri, desenli kumaşlarda tutarsızlıklar.
• Fazla kusursuzluk: Gözenek ve kusurdan arınmış, plastik görünümlü cilt.

Seste:

• Doğal olmayan nefes alma, tekdüze tonlama, kelimeler arasında tuhaf duraksamalar. Sesli dolandırıcılık için ayrıca ses klonlama dolandırıcılığı yazımıza bak.

Gözün yetmediği yerde: kaynağa bak

En önemli kısım burası. Görselin kendisini incelemek yerine şu soruları sormak çok daha güvenilir sonuç veriyor:

1. İlk kim paylaştı? İçerik tanınmış bir haber kaynağından mı geliyor, yoksa adı sanı belirsiz bir hesaptan mı? Kaynağın geçmişi var mı?

2. Başka kaynaklar ne diyor? Gerçekten önemli bir olay yaşandıysa birden fazla güvenilir kaynak haber yapar, farklı açılardan çekilmiş görüntüler olur. Tek bir videodan başka hiçbir yerde iz yoksa şüphelen.

3. Kişinin resmi hesapları ne diyor? Bir ünlüye ya da kuruma ait bir açıklama söz konusuysa, onların resmi sitesine ya da doğrulanmış hesaplarına bak.

4. Tersine görsel arama. Görseli Google Görseller ya da benzeri bir tersine arama aracında aratmak, görselin daha önce nerede ve hangi bağlamda yayınlandığını gösterebilir. Eski bir fotoğrafın yeni bir olaymış gibi paylaşıldığı da sık görülüyor.

5. Duygusal tepkine dikkat et. Deepfake'ler genelde öfke, korku ya da şaşkınlık uyandıracak şekilde hazırlanıyor, çünkü bu duygular insanları düşünmeden paylaşmaya itiyor. Bir içerik seni çok sinirlendirdiyse ya da çok şaşırttıysa, paylaşmadan önce bir dakika dur.

Tespit araçları hakkında

İnternette "bu görsel yapay zekâ mı?" diye kontrol ettiğini iddia eden birçok araç var. Bunları bir ipucu olarak kullanabilirsin, ama tek başına güvenme. Yeni üretim yöntemleri tespit araçlarından hızlı gelişiyor; bu araçlar hem sahteleri kaçırabiliyor hem de gerçek fotoğrafları yanlışlıkla sahte diye işaretleyebiliyor.

Bazı yapay zekâ şirketleri ve fotoğraf makinesi üreticileri, içeriğin nasıl üretildiğini kaydeden dijital imzalar ve etiketler üzerinde çalışıyor. Bu sistemler yaygınlaştıkça doğrulama kolaylaşacak, ama şimdilik her içerikte bulunmuyor.

Seni hedef alan bir deepfake varsa

Biri senin görüntünü ya da sesini kullanarak sahte bir içerik ürettiyse:

1. Delilleri kaydet: Ekran görüntüsü, link, paylaşım tarihi ve paylaşan hesap.
2. Platforma bildir: Çoğu sosyal medya platformunun sahte ve rıza dışı içerik için şikâyet yolu var.
3. Hukuki destek al: Türkiye'de bu tür içerikler kişilik hakları ve bilişim suçları kapsamında değerlendirilebiliyor. Bir avukata danışmak ve gerekirse savcılığa başvurmak mümkün.

Kısacası

Deepfake'leri gözle yakalamak giderek zorlaşıyor ve bu yarışı uzun vadede gözlerimizle kazanamayacağız. Asıl koruma, bir içeriği görünce "bu gerçek mi?" yerine "bunu kim, nerede, ne zaman yayınladı?" diye sorma alışkanlığı.

Yapay zekâyla üretilmiş görsellerin farklı alanlarda nasıl tartışma yarattığına dair güncel bir örneği Nikon yarışmasındaki diskalifiye haberimizde bulabilirsin.

Sık sorulanlar

Deepfake tespit araçları güvenilir mi?

Tek başına güvenilecek kadar değil. Tespit araçları yeni üretim yöntemlerine karşı geride kalabiliyor ve hem sahteleri kaçırabiliyor hem de gerçek içerikleri yanlışlıkla sahte diye işaretleyebiliyor. Bir ipucu olarak kullanılabilirler, ama son karar için kaynak doğrulaması şart.

Biri benim deepfake videomu yaparsa ne yapmalıyım?

İçeriğin ekran görüntüsünü ve linkini kaydet, paylaşıldığı platforma şikâyet et ve bir avukata danış. Türkiye'de kişilik haklarının ihlali ve bilişim suçları kapsamında savcılığa suç duyurusunda bulunabilirsin.

Sosyal medyadaki yapay zekâ etiketleri ne işe yarıyor?

Bazı platformlar yapay zekâyla üretildiği tespit edilen ya da paylaşan kişinin belirttiği içerikleri etiketliyor. Etiket varsa iyi bir uyarı, ama etiket olmaması içeriğin gerçek olduğu anlamına gelmiyor.

E-bülten

Haftada bir e-posta. Sadece işe yarayanlar.

Haftanın en iyi yapay zekâ araçları ve yeni rehberler. Reklam yok, istediğin an çık.

Abone olAbone olarak gizlilik politikasını kabul etmiş olursun.

Sıradaki yazı Yapay zekâyla yazılmış metin anlaşılır mı? Tespit araçlarının gerçek yüzü